Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie

UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia 21 marca 2024 r., znak (...). (...).(...) Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. utrzymał w mocy orzeczenie (...) do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 14 grudnia 2023 r., znak (...). (...) (...), zaliczające D. P. do osób niepełnosprawnych z symbolem przyczyny niepełnosprawności 12-C i wskazaniach związanych z niepełnosprawnością do 31 grudnia 2026 r. Wojewódzki Zespół stwierdził, że dziecko wchodzi w przelotny kontakt wzrokowy i kontakt werbalny (mowa zaburzona artykulacyjnie), porusza się samodzielnie, jednak zaobserwowano obniżony rozwój poznawczy i inteligencji oraz nieadekwatne reakcje emocjonalne, dlatego wymaga dodatkowych zajęć ze specjalistami, farmakoterapii, wsparcia dydaktycznego oraz odpowiednich oddziaływań wychowawczych. Wskazał, że dziecko wymaga współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8 wskazań). Zespół uznał jednak, że D. P. nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 wskazań).

Działający w imieniu małoletniego D. P. pełnomocnik wniósł odwołanie od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z 21 marca 2024 r. domagając się zmiany punktu 7 wskazań zawartych w orzeczeniu organu poprzez uznanie, że D. P. wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu strona odwołująca się podniosła, że wbrew ustaleniom poczynionym przez organ, małoletni nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji. D. P. udziela odpowiedzi nieadekwatnych na zadane pytania, ma problemy w wysławianiu się, a jego wypowiedzi są nielogiczne, niezrozumiałe dla otoczenia oraz nieadekwatne do sytuacji. Ponadto małoletni przejawia szereg zaburzeń zachowań, nie jest w stanie dostosować się do norm społecznych w sposób adekwatny do jego wieku. Małoletni wymaga stałego nadzoru jego przedstawicielki ustawowej oraz ciągłego i stałego nadzoru przy codziennych czynnościach. Zaburzenia rozwojowe małoletniego są tak istotne, że wpływają na funkcjonowanie małoletniego, zalecono mu zastosowanie leczenia farmakologicznego, co świadczy o tym, że małoletni wymaga stałej opieki lub nadzoru przy zaspokajaniu potrzeb życiowych. Małoletni znajduje się obecnie pod opieką psychiatryczną i neurologiczną, dlatego też uczęszcza regularnie na wizyty lekarsko-psychiatryczne 1-2 razy w miesiącu. Odwołujący się zarzucił, że organ przy wydawaniu przedmiotowego orzeczenia nie oparł się na fakcie, iż małoletni pomimo tego ukończenia przez niego 4 lat nie jest w stanie samodzielnie załatwiać potrzeb fizjologicznych, a nadto nie jest w stanie wysłowić się w sposób zrozumiały, bowiem występuje u niego zaburzenie artykulacyjne. Małoletni pomimo tego, że porusza się samodzielnie to w innych aspektach życia uzależniony jest od wsparcia swojej matki. Matka wspiera małoletniego praktycznie w każdym aspekcie jego życia, począwszy od wsparcia w zakresie zapewnienia małoletniemu rehabilitacji, odpowiedniego leczenia, poprzez wsparcie w codziennych czynnościach, takich jak ubieranie, czy pomoc w załatwianiu potrzeb fizjologicznych.

Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. wniósł o oddalenie odwołania wywodząc, jak w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

D. P. urodził się (...). Obecnie ma 5 lat.

Niesporne.

U D. P. rozpoznaje zespół (...) i zaburzenia hiperkinetyczne. Funkcjonowanie małoletniego na co dzień w znaczący sposób odbiega od funkcjonowania dziecka zdrowego. Małoletni jest objęty opieką psychiatryczną i psychologiczną. Nie chodzi do przedszkola z powodu impulsywnych i agresywnych zachowań. Wymaga licznych terapii, specjalnego oddziaływania wychowawczego, jest niesamodzielny w samoobsłudze. Nadto, u D. P. rozpoznaje się afazję co w znaczący sposób utrudnia komunikację. Rozwój mowy czynnej opóźniony, chłopiec rozumie większość kierowanych do niego poleceń, komunikatów. W zachowaniu małoletniego obserwuje się manieryzmy, tiki. Intonacja wypowiedzi dziecka jest znacznie zmieniona, mowa niegramatyczna. D. P. wymyśla własne słowa. Ma trudności z zasypianiem, gorzej funkcjonuje wieczorami, czasami wybudza się w nocy. Małoletni jest niezdolny do samokontroli zachowania oraz koncentracji uwagi. Bywa agresywny, impulsywny i nadmiernie płaczliwy. D. P. funkcjonuje według wcześniej ustalonego schematu, układa zabawki w rzędach, nie lubi przegrywać. Bywa nadruchliwy, lubi skakać, zeskakiwać z różnych wysokości. Używa zbyt dużo siły, nieadekwatnie do wykonywanych czynności, często się potyka, przewraca, upuszcza coś przypadkowo. Często nie dostrzega niebezpieczeństw podczas zabaw. Wymaga wielokrotnego powtarzania poleceń, często zapomina ich treści. Chłopiec ma problem z przestrzeganiem norm społecznych i komunikowaniem swoich potrzeb. Załatwia potrzeby fizyczne w momencie, w którym je poczuje (nie zgłasza chęci pójścia do toalety). Nie raz się zdarzyło, że oddał mocz na środku chodnika lub w sklepie. Zdarzają się kradzieże w sklepie, bliscy muszą go kontrolować, by poza ich wiedzą nie wziął upatrzonego przedmiotu (nieprzewidywanie konsekwencji, uznania norm społecznych). Małoletni jest niedelikatny w stosunku do młodszego brata, popycha go, kładzie się na nim. Nie podejmuje samodzielnie czynności związanych z ubieraniem się, wymaga ciągłej pomocy. Jak czegoś nie chce robić to się kładzie na podłodze, protestuje, domaga się, by wszystko było tak on zaplanował, krzyczy, rzuca przedmiotami i gryzie, gdy coś dzieje się nie po jego myśli. Zaczepia i zagaduje nieznane osoby, jest zbyt śmiały w relacjach, nie zdaje sobie sprawy z niebezpieczeństw.

Dowód : dokumentacja medyczna – k. 11-12, 35 (koperta), dokumentacja medyczna zgromadzona w aktach organu.

D. P. z powodu schorzeń oznaczonych symbolami 02-P i 12-C wymaga systematycznych i częstych zabiegów leczniczych i rehabilitacyjnych w domu i poza domem, a w konsekwencji pomocy innych osób w stopniu przewyższającym wsparcie osoby w tym samym wieku oraz stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Dowód : dokumentacja medyczna – k. 11-12, 35 (koperta), dokumentacja medyczna zgromadzona w aktach organu, opinia biegłej sądowej z zakresu psychiatrii dziecięcej M. G. – k. 36-37v.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie okazało się uzasadnione.

Zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913) osoby, które nie ukończyły 16 roku życia zaliczane są do osób niepełnosprawnych, jeżeli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku.

Kryteria oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia określone zostały rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia (Dz. U z 2002 r., nr 17, poz.162 ze zm.) wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 4a ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z § 1 rozporządzenia oceny niepełnosprawności u osoby w wieku do 16 roku życia dokonuje się na podstawie następujących kryteriów:

1) przewidywanego okresu trwania upośledzenia stanu zdrowia z powodu stanów chorobowych, o których mowa w § 2 rozporządzenia, przekraczającego 12 miesięcy,

2) niezdolności do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, takich jak: samoobsługa, samodzielne poruszanie się, komunikowanie z otoczeniem, powodującej konieczność zapewnienia stałej opieki lub pomocy, w sposób przewyższający zakres opieki nad zdrowym dzieckiem w danym wieku, albo

3)  znacznego zaburzenia funkcjonowania organizmu, wymagającego systematycznych i częstych zabiegów leczniczych i rehabilitacyjnych w domu i poza domem.

Przy ocenie niepełnosprawności dziecka bierze się pod uwagę rodzaj i przebieg procesu chorobowego oraz jego wpływ na stan czynnościowy organizmu, sprawność fizyczną i psychiczną dziecka oraz stopień jego przystosowania do skutków choroby lub naruszenia sprawności organizmu oraz możliwość poprawy stanu funkcjonowania pod wpływem leczenia i rehabilitacji. (§ 2 ust. 2 rozporządzenia).

W § 2 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały schorzenia uzasadniające konieczność stałej opieki lub pomocy dziecku. I tak, do stanów chorobowych, które uzasadniają konieczność stałej opieki lub pomocy dziecku, należą m.in. całościowe zaburzenia rozwojowe powodujące znaczne zaburzenia interakcji społecznych lub komunikacji werbalnej oraz nasilone stereotypie zachowań, zainteresowań i aktywności (§ 2 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia).

Zaliczenie do osób niepełnosprawnych w przypadku dziecka do 16 roku życia może mieć zatem miejsce w dwóch sytuacjach: gdy dziecko jest niezdolne do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych w postaci samoobsługi, poruszania się, komunikacji z otoczeniem, co rodzi konieczność zapewnienia mu stałej (długotrwałej) opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, albo też gdy dziecko zachowuje zbliżoną do rówieśników zdolność do zaspokajania wskazanych potrzeb życiowych, w związku jednak ze znacznym zaburzeniem funkcjonowania organizmu wymaga stałego leczenia i rehabilitacji w domu i poza domem i w tym zakresie zwiększonej pomocy rodziców.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostawało, że całościowe zaburzenia rozwojowe rozpoznawane u D. P. powodują jego niepełnosprawność. Spornym natomiast było czy małoletni wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zdolność do samodzielnej egzystencji oceniania musi być w porównaniu do rówieśników chorego dziecka. Oczywistym jest bowiem, iż w różnym okresie życia dzieci wymagają w różnym stopniu wsparcia rodzica w zwykłych codziennych czynnościach – w przypadku niemowląt zachodzi całkowita niezdolność do wykonywania czynności samoobsługowych, potem wraz z wiekiem w przypadku dzieci zdrowych udział rodzica w takich czynnościach stopniowo ulega zmniejszeniu, zmienia się w nadzór, a z czasem całkowicie ustaje. Przykładowo już dzieci sześcio-, siedmioletnie z powodzeniem mogą same spożywać posiłki, ubierać się, samodzielnie przemieszczać się, myć się (choć zazwyczaj pod kontrolą opiekunów), niewątpliwie natomiast rodzice muszą chociażby przygotowywać im posiłki czy towarzyszyć przy udawaniu się do miejsc oddalonych od miejsca zamieszkania w związku z koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa i niedostateczną jeszcze orientacją dziecka w terenie. W przypadku dzieci chorych na przewlekłe choroby, niezależnie od ich wieku, opieka rodzica musi być szersza niż u dzieci zdrowych, bo obejmuje przynajmniej podawanie leków czy dbanie o odpowiednią dietę, dokładniejsze monitorowanie stanu zdrowia – przykładowo regularne mierzenie ciśnienia krwi, itp., towarzyszenie dziecku w drodze do, z i podczas wizyt u lekarzy, rehabilitantów. Konieczność takiej zwiększonej opieki nie zawsze jednak skutkuje zaliczeniem dziecka do grona osób niepełnosprawnych, a tym bardziej uznaniem, iż jest ono niezdolne do samodzielnej egzystencji. Decydujące znaczenie ma tu bowiem nie występowanie danego schorzenia, a jego wpływ na funkcjonowanie małoletniego – stopień zaburzenia tego funkcjonowania.

Zakres opieki nad chorym dzieckiem - tym, u którego stopień zaburzenia organizmu nie jest na tyle duży, by skutkować niepełnosprawnością i tym, u którego zaburzenia te są istotne i łączą się z koniecznością stałego leczenia i rehabilitacji - jest szerszy w tym znaczeniu, że rodzic (opiekun) wykonywać musi inne dodatkowe czynności, których nie wykonują, albo wykonują okazjonalnie, np. w czasie zwykłych chorób, po urazach, itp., rodzice dzieci zdrowych. Nie zawsze jest natomiast szerszy w tym znaczeniu, że obejmuje wykonywanie przy dziecku czynności, z którymi jego zdrowi rówieśnicy radzą już sobie dobrze. A właśnie w tym ostatnim znaczeniu rozpatruje się go na potrzeby ustalenia niepełnosprawności przy ocenie, czy dziecko wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji. Taka opieka lub pomoc bez wątpienia występuje w przypadku dzieci z rozmaitymi niedowładami, porażeniami kończyn bądź upośledzonych umysłowo w stopniu głębokim, nie są one bowiem w stanie samodzielnie podejmować zwykłych codziennych czynności wykonywanych już przez rówieśników.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodnego dała podstawy do przyjęcia, iż w przypadku D. P. występuje znacznie ograniczona zdolność do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych w porównaniu z rówieśnikami, skutkująca koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Na jej istnienie wskazała biegła sądowa z zakresu psychiatrii dziecięcej, która to biegła wydała na zlecenie sądu opinię w niniejszej sprawie. Biegła psychiatra dziecięca oceniając konsekwencje rozpoznanych zaburzeń rozwojowych małoletniego odwołującego się w sposób jednoznaczny stwierdziła, iż schorzenia, na które cierpi D. P. nie tylko wymagają systematycznych i częstych zabiegów leczniczych i rehabilitacyjnych w domu i poza domem, ale również powodują konieczność zapewnienia odwołującemu stałej (długotrwałej) opieki w związku z niezdolnością do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Funkcjonowanie małoletniego na co dzień w znaczący sposób odbiega od funkcjonowania dziecka zdrowego. Małoletni nie chodzi do przedszkola z powodu impulsywnych i agresywnych zachowań. Wymaga licznych terapii, specjalnego oddziaływania wychowawczego, jest niesamodzielny w samoobsłudze – nie zgłasza potrzeb fizjologicznych. Odwołujący się jest agresywny, impulsywny, nie dostrzega czyhających na niego niebezpieczeństw. Powyższe jest potwierdzeniem stanowiska strony odwołującej się, która w odwołaniu od zaskarżonego orzeczenia, podkreślała, że D. P. jest niesamodzielny w zakresie czynności samoobsługowych.

Opinia biegłej z zakresu psychiatrii jest jasna i spójna, a jej wnioski w sposób przekonujący umotywowane. Biegła odwołała się do szczególnych trudności z jakimi mierzy się na co dzień odwołujący oraz jego przedstawicielka ustawowa. Wydanie opinii poprzedziło zarówno bezpośrednie badanie małoletniego, jak i analiza dokumentacji medycznej, która nie budziła wątpliwości w zakresie autentyczności czy rzetelności. Powyższe, przy uwzględnieniu, iż biegła to wysokiej klasy fachowiec o wieloletnim doświadczeniu zawodowym i wieloletnim doświadczeniu orzeczniczym i o specjalności adekwatnej do schorzeń małoletniego, nakazywało uznać opinię za rzetelną i wiarygodną, a w konsekwencji podzielić jej wnioski. Sąd pominął dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu psychologii, mając na względzie, że został powołany na fakt udowodniony zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy, a nadto w świetle poczynionych ustaleń, zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania.

Wszechstronna analiza całości materiału dowodowego doprowadziła Sąd do przekonania, że D. P. wymaga zapewnienia stałej (długotrwałej) opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jedynie na marginesie poczynionych rozważań należy wskazać, że choć sąd miał na uwadze wnioski opinii biegłej to był związany treścią art. 321 k.p.c. i zmienił orzeczenie zgodnie z żądaniem strony – w zakresie punktu 7 orzeczenia, bacząc by nie orzec ponad zgłoszone żądanie.

O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o zasadę odpowiedzialności procesu wyrażoną w art. 98 k.p.c. Wobec uwzględnienia odwołania za stronę przegrywającą postępowanie należało uznać organ. Na koszty procesu składało się wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika reprezentującego odwołującego się ustalone w stawce minimalnej w wysokości 360 złotych w oparciu o § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964). Orzeczenie o odsetkach od kosztów procesu znajduje swoją postawę w treści art. 98 § 1 ¹ k.p.c., zgodnie z którym od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)

4.  (...)

(...)